Fb-Button

Over het symposium “Moet er vrijheid zijn in onderwijs?” – Leuven, 14 december 2016

Een nieuw begin

Over het symposium “Moet er vrijheid zijn in onderwijs?”  – Leuven, 14 december 2016

Ik wist niet echt waar ik heenging.  De uitgeprinte uitnodiging voor dit symposium, was de enige houvast die ik had. In een aldus onwetende (ik wist werkelijk niet wat te verwachten) maar daardoor ook ontspannen toestand  kwam ik aan in het STUK in Leuven. Het STUK: een kunstencentrum; een plek waar (kunst)creaties ontstaan, zich ontwikkelen en worden getoond.

Achteraf gezien bleek het er allemaal toe te doen: die onbevangen houding van me was de noodzakelijke voorwaarde om hieraan deel te nemen. Hier werd naar een toestand van vrijheid gestreefd! Het ging niet alleen over vrijheid. Dit hele symposium moest je in alle vrijheid beleven. Het belichaamde vrijheid. Zoals de plek waar het doorging: een ruimte ontdaan van enige associatie met onderwijs. Een vrije plek, maar gelukkig niet neutraal. Want ook in deze ruimte zou op die donderdag in december iets ontstaan en iets ontwikkelen. En net als bij de creatie van een kunstwerk werden wij, acteurs in dit ogenschijnlijk geïmproviseerde spel – maar wat was het nu net schitterend geregisseerd!- teruggeworpen op ons archaïsche zelf: en is dat niet de ultieme staat van vrijheid?

Terug naar een soort oertoestand dus. Een toestand waarin een kind zich bevindt: spontaan, onschuldig en onbevooroordeeld. Hoe bereik je dit? Toen één van de initiatiefneemsters het woord nam op het sprekerspodium en het geheel van de aanwezigen publiekelijk toesprak, benadrukte ze sterk de oorspronkelijke betekenis van enkele woorden. Betekenissen die ons de hele dag vergezelden: een symposium was in de klassieke oudheid een bijeenkomst met gesprekken, veelal voorzien van spijs en drank. En het samen spreken werd gezien als een vorm van delibereren: beraadslagen en in overweging nemen. In dit geval zou het gaan om een urgente vraag die ons allen aanbelangt, zoals ons tijdens deze verwelkoming werd verteld: “Moet er vrijheid zijn in onderwijs?”. Een vraag waar geen oplossing of juist antwoord voor bestaat. Het gaat om aftasten en samen van gedachten wisselen.

Om in alle vrijheid en openheid te kunnen spreken, dienden we als gelijken rond de tafel te zitten. Pas later – want wij kenden alleen elkaars voornamen, niet elkaars functies – besefte ik ten volle wat dit betekende: aan je tafel zaten mensen uit alle rangen en standen van het onderwijs! Zowel de diverse netten als de diverse onderwijstypes waren vertegenwoordigd; methodescholen en traditioneel onderwijs; leerkrachten uit kleuter-, lager, middelbaar en hoger onderwijs; onderzoekers en academici; vertegenwoordigers van de staat en van de vakbonden; inspecteurs en pedagogische begeleiders. En zeker niet te vergeten: studenten. Is dat niet wonderlijk en zeer schoon?

 

Maar hoe begin je aan die vraag “Moet er vrijheid zijn in onderwijs” in een ronde tafelgesprek? Er werd een basistekst aan elke deelnemer voorgelegd over de verschillende perspectieven van vrijheid in onderwijs als gespreksbevorderend materiaal: van vrijheid om te komen tot onderwijs (bv. wat is de taak van de overheid) over vrijheid in onderwijs (bv. wat is de autonomie van de school, van de leraar en van de leerling) tot vrijheid door onderwijs.

Daar werd een interessant 21ste eeuws spanningsveld aangebracht: de tweespalt tussen onderwijs als “middel tot het bevorderen van de economische (en Europese) welvaart” en het streven naar scholè waarbij er ruimte wordt gemaakt voor “vrije tijd, rust, uitstel en discussie”. Het gaat hier om school als “een plek waar we als mens en samenleving dat wat we als vanzelfsprekend beschouwen terug in het midden leggen en de tijd nemen om het daarover samen te hebben.” En dat was wat we na het lezen van de tekst deden: er werden voorbereide deelvragen op tafel gelegd. In deze vragenreeksen zat een ontwikkeling: vertrekkend van vragen over de tekst tot meer gerichte vragen over onderwijsvrijheid. Het geanimeerde gesprek werd gemodereerd door gespreksleiders getraind in socratische vaardigheden.

Na twee gespreksrondes volgde er opnieuw een publiekelijk spreken op het podium door enkele onderwijsexperten die bepaalde kwesties bepleitten zoals onderwijs moet de vrijheid van de leerling als doel hebben of een nieuw statuut voor leerkrachten vergelijkbaar aan de orde van de advocaten. Vooral die laatste gedachte prikkelden ons latere gesprek: leerkracht als vrij beroep met oog voor de zelfstandigheid ervan, maar ook deel uitmakend van een school en van een gemeenschap/maatschappij.

De namiddag diende om onze gedachten te ordenen en te stroomlijnen. Het was een goede oefening in het formuleren. De uiteindelijke resultaten werden in plenum voorgesteld en ten slotte meegegeven met een afgevaardigde van de VLOR (Vlaamse Onderwijs Raad). Maar dat vonden we uiteindelijk onbelangrijk. Belangrijker waren de ideeën, het samen schaven en zoeken naar onze antwoorden op een totaal belangeloze wijze. Toen ik later nasoezde van deze prachtige dag en de basistekst opnieuw doornam sprong er toch vooral de laatste zin uit:  “School wordt (…) gezien als een vrije ruimte van ontmoetingen en gesprekken die iets mogelijk maken – een verandering van blik of een transformatie in de geest – zonder dat op voorhand aangegeven kan worden wat deze verandering precies zal zijn.”

Het was alsof de organisatoren van dit symposium voor de ideale geestelijke en fysieke omstandigheden hadden gezorgd, om ons terug te brengen naar de essentie van onderwijs: wat is leraar zijn, wat is school, wat is lesgeven, wie is de leerling, wat is de bedoeling van lesgeven? En eigenlijk ging het nog verder. Want uiteindelijk kwam je tot de filosofische en existentiële vraag: wat is vrijheid? Wat betekent vrijheid voor mij en voor ons?

Dit symposium was een prachtige oefening in samen overleggen, spreken en denken. Het is een oefening die elke school  zou moeten maken om na te denken over de identiteit van de school. Want terugkeren naar de essentie werkt bijzonder bevrijdend en brengt mensen samen. En bovenal: het verhoogt de liefde voor het lesgeven en het onderwijs. Na deze ingrijpende, maar ook plezierige dag voel je je opnieuw als John Keating, de leerkracht uit de film “Dead Poets Society” die werkelijk leefde voor zijn beroep.

Ik ben de organisatoren van dit symposium dan ook zeer dankbaar: Ruth Wouters, Ilse Geerinck en Jeroen Thys werken als onderzoekers voor de expertisecel Education for the Future van UC Leuven-Limburg. Dit symposium maakte deel uit van het onderzoek dat ze voeren.

Anneke Coessens

 

Nieuwsbrief 7 – december 2016

 

Zit er nog schot in de CANON?

Zoals bekend stelden de KANTL (Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde) en het VFL (Vlaams Fonds voor de Letteren) in 2015 een ‘CANON van de Nederlandse literatuur’ samen, een lijst van de 50 + 1 belangrijkste werken uit onze letterkunde van de middeleeuwen tot 1990.

Op 20 oktober 2016 organiseerde CANON, Cultuurcel van het Departement Onderwijs in het gebouw van de KANTL te Gent i.s.m. het VLF en KANTL een inspiratiedag voor leerkrachten over ‘literaire helden in de klas’ onder de sprekende titel ‘BeaWIJS en DE MAXhavelaar’. Paul De Loore, werkend lid van Het Oog van de Meester, hield er een vurig pleidooi voor een herwaardering van het literatuuronderwijs en van de canon in het bijzonder.

Literatuur zou een centrale plaats moeten innemen in het talenonderwijs, maar doet dat al lang niet meer. Het aandeel literatuur in het talenonderwijs is de voorbije decennia zowel kwantitatief als kwalitatief verschraald tot een fractie van wat het geweest is.

Als wij geloven in onderwijs als vorming van de hele persoon, dan moet kennismaking met literatuur daarvan een essentieel onderdeel zijn. In goede literaire werken leren jongeren immers de mens, de maatschappij en de wereld kennen, verruimen ze hun ervaring, kunnen ze zich verplaatsen in de denk- en gevoelswereld van anderen (‘empathetic imagining, the ability to imagine the experience of another’ (Martha Nussbaum)), wordt hun verbeelding aan het werk gezet, ervaren ze schoonheid en ontroering, leren ze oordelen, interpreteren, nuanceren, overstijgen ze het utilitaire, het entertainment en hun eigen leefwereld. Literaire teksten zijn vooral veel interessanter dan andere tekstsoorten. Literatuur is dus het middel bij uitstek om jonge mensen te cultiveren en te humaniseren; de beste remedie tegen vervlakking en blikvernauwing.

De literaire canon bevat het beste dat in onze taal geproduceerd is. Het zijn werken die de tand des tijds hebben getrotseerd, hun intrinsieke, tijdloze waarde hebben bewezen. Het zijn taalvoorbeelden, die dienen als ijkpunt en model om zelf beter te leren lezen en schrijven, om stijlgevoel en smaak te ontwikkelen. Ze bieden bovendien kennis van het verleden. Leraren die in hun lessen werken en auteurs uit de canon aanbieden, doen aan cultuuroverdracht en gaan daarmee in tegen de ideologie van instrumenteel onderwijs, gericht op economie en arbeidsmarkt.

 De studiedag in KANTL bood ook workshops aan rond literatuuronderwijs in bso en tso door Frédéric Maenhout en Tim Vermoere, rond slam poetry door Seckou Ouologuem, filmpoëmen door An Feyfer en een avontuurlijke reis door de poëzie met Peter Holvoet-Hansen.

Beeld- en geluidmateriaal voor diverse vakken – Archief voor Onderwijs

Op diezelfde studiedag stelde Frederik De Ridder de collectie beeld- en geluidmateriaal voor bij de 51 werken van de literaire canon op Archief voor Onderwijs, een webplatform van VIAA, Vlaams Instituut voor Archivering dat archiefmateriaal bundelt voor alle leerkrachten van basis en secundair onderwijs en voor leraren in opleiding. VIAA digitaliseert, bewaart en ontsluit audiovisueel materiaal samen met zijn partners: cultureel erfgoedinstellingen, de VRT en de regionale omroepen, de archiefdiensten van de Vlaamse overheidsinstellingen, van de Vlaamse steden en gemeenten en de Vlaamse archieven, musea en erfgoedbibliotheken, en van podiumkunstorganisaties.

Het Oog van de Meester pleit voor een rijke vakinhoud. Interessante lessen zijn in de beeldcultuur waarin wij leven ondenkbaar geworden zonder audiovisuele illustratie. Authentiek filmmateriaal uit de Eerste Wereldoorlog beklijft en zet aan tot nadenken. Louis Paul Boon die voorleest uit zijn Kapellekensbaan spreekt allicht meer aan dan de leraar die voorleest of leerlingen die een tekst in stilte lezen. Audiovisueel materiaal is onmisbaar geworden in vrijwel elk schoolvak. Alleen is dat materiaal erg omvangrijk en verspreid en soms moeilijk te vinden. Het Archief voor Onderwijs beantwoordt dus duidelijk aan een behoefte.

Op het webplatform Archief voor Onderwijs kan je opzoeken via trefwoorden, de inhoud filteren op bv. graad en vak, thema en actua, zelf collecties samenstellen en delen, fragmenten virtueel knippen, zelf nieuwe inhoud voorstellen, de afspeelmodus in de klas gebruiken.

In de collectie bij de Canon worden bij elk werk interviews met de auteur of met kenners, bewerkingen, verfilmingen en een socio-cultureel tijdskader gegroepeerd, met telkens een korte samenvatting van de inhoud.

In de toekomst wil VIAA ook leerlingen en studenten toegang geven tot het Archief voor Onderwijs en zal het aanbod verder uitgebreid worden met meer materiaal van meer partners van VIAA uit de cultuur-, erfgoed- en mediasector, naar nog meer vakken en leeftijdsgroepen.

Wil jij als leerkracht ook gebruikmaken van dit platform met archiefbeelden voor in de klas en het helpen uitbouwen? Lees alle informatie en registreer je met je lerarenkaart op:

https://onderwijs.hetarchief.be/

 

Stuur deze nieuwsbrief door naar collega’s en geïnteresseerden: www.oogvandemeester.be

 

Apologie van de school

APOLOGIE VAN DE SCHOOL

Door Jan Masschelein , Maarten Simons

Hoewel de school steeds symbool heeft gestaan voor vooruitgang en een betere toekomst, is het tegelijkertijd zo dat ze vanaf haar ontstaan niet uit de beklaagdenbank is geraakt. Haar functioneren maar vooral ook haar maatschappelijke rol en haar bestaan zelf stonden voortdurend ter discussie. Welke zijn de aanklachten vandaag? Om te beginnen maakt de school zich schuldig aan wereldvreemdheid : ze is een eiland met gebrekkige aansluiting bij de arbeidsmarkt en bij de leefwereld van leerlingen, de leerstof is niet relevant. Ten tweede draagt de school bij tot machtsbestendiging : de reproductie van sociale ongelijkheid, te weinig gelijke kansen. Ten derde wordt ze beticht van demotivering van de jeugd: er is te veel conservatisme en immobilisme, te weinig aandacht gaat naar het welbevinden van leerlingen, naar hun leerplezier en talenten. Ten vierde schiet de school tekort inzake effectiviteit en inzetbaarheid: ze produceert niet op de gewenste manier de gewenste leerresultaten. Deze aanklachten vertalen zich voor sommigen in de (oude en bekende) eis om de school grondig te hervormen. Anderen gaan nog een stap verder en stellen dat de school eigenlijk overbodig is geworden wegens een gebrek aan meerwaarde in tijden van internet en elders verworven kwalificaties. Deze verdedigingsrede weerlegt de aantijgingen tegen de school.

2016/12/14 – Moet er vrijheid zijn in onderwijs?

14/12/2016 – MOET ER VRIJHEID ZIJN IN ONDERWIJS?

De vraag ‘Moet er vrijheid zijn in onderwijs?’ is een actuele en uitdagende kwestie. Ze nodigt uit tot een symposium – een geanimeerde discussie of een ernstig gesprek over een urgente vraag die ons allen aanbelangt. Dit symposium vindt plaats op 14 december 2016, van 9:00 tot 16:30u. in STUK in Leuven. Daar en dan delibereer je samen met anderen, gewoon met aandacht en interesse voor onderwijs, vrij van belangen.

PRAKTISCH:

 

 

2016/04/18 – 2016/04/26: Nacht van het Onderwijs

Wie wil deelnemen aan de Nacht van het onderwijs kan zich registreren via de website: http://onsonderwijs.be.

De 5 nachten gaan door op
Maandag 18 april, provincie West-Vlaanderen, campus Vives, Torhout
Dinsdag, 19 april, Virginie Lovelinggebouw, VAC Gent
Vrijdag 22 april, UCLL, campus Hertogstraat
Maandag, 25 april, Hendrik van Veldekegebouw, VAC Hasselt
Dinsdag 26 april, campus Groenplaats, Karel de Grote-Hogeschool, Antwerpen

09/12/2015: Onderwijs op de canapé

ONDERWIJS OP DE CANAPE

Met Lieven Boeve, Chris Smit, Imran Uddin, Machteld Verhelst, Lieven Viaene

Grijp uw kans en stel hen uw vragen
Unieke gelegenheid tot rechtstreeks contact
Losse babbel met en over onderwijsbeleid

Woensdag 9 december 2015
Canapé • Kortrijksesteenweg 64 • Sint-Martens-Latem onthaal vanaf 13u30 • aanvang 14u • einde voorzien 16u30 • ruime parking
Gratis aanmelden via gent.cdenv.be/canape

Lieven Boeve: Directeur-generaal Katholiek Onderwijs Vlaanderen
“Vanuit onze identiteit kwaliteitsvol onderwijs aanbieden in een veranderende maatschappij.”

Chris Smits: Secretaris-generaal Katholiek Onderwijs Vlaanderen
“De loopbaan van de leraar: een evenwichtsoefening van werkgevers en werknemers.”

Imran Uddin: Directeur Onderwijs en Studentenbeleid Arteveldehogeschool
“Bruggen bouwen tussen secundair en hoger onderwijs.”

Machteld Verhelst: Pedagogisch directeur Katholiek Onderwijs Vlaanderen
“Leraren ondersteunen tot op de klasvloer, met minder regels maar met meer professionaliteit.”

Lieven Viaene: Inspecteur-generaal Onderwijsinspectie
“Inspectie als vrijheidsbeknottende of eerder inspirerende en stimulerende partner?”

06/01/2016: Onderwijs voor de 21ste eeuw

ONDERWIJS VOOR DE 21ste eeuw

Woensdag 06/01/2016 van 17 – 19 uur

Met Kris Van Den Branden
KU Leuven – Kulak
Etienne Sabbelaan 53, 850 Kortrijk
https://www.eekhoutcentrum.be/nascholingen/detail/I16-254

De wereld verandert razendsnel. Moet ons onderwijs dan ook niet veranderen? Leren onze kinderen op school nog wel de cruciale dingen die ze nodig hebben in de maatschappij van de 21ste eeuw? Ons onderwijs is voortreffelijk, maar het werkt niet even goed voor alle leerlingen. Hoe kan ons onderwijs ervoor zorgen dat alle leerlingen zich volwaardig ontwikkelen en zich goed voelen op school? Wat is de rol van de leerkracht? En wat is de rol van ouders? En moeten we nu massaal computers en tablets in onze klassen invoeren?

Dit boek biedt een antwoord op de grote vragen over het onderwijs van de 21ste eeuw. Geschreven in een heldere taal, opgefrist met concrete ideeën uit de onderwijspraktijk en overgoten met een stevige dosis optimisme. Want ons onderwijs is uitstekend maar het kan nog beter. Beter aangepast aan de moderne tijden, beter voor leerlingen en hun ouders, beter voor leerkrachten.

Onderwijs voor de 21ste eeuw is een must voor iedereen die geeft om de kwaliteit van ons onderwijs. Iedereen dus.

KRIS VAN DEN BRANDEN is lerarenopleider en docent aan de KU Leuven en ouder van drie schoolgaande dochters. Hij was jarenlang woordvoerder van het Steunpunt Gelijke Onderwijskansen. Hij is gepassioneerd door alles wat met onderwijs te maken heeft en heeft een torenhoog respect voor leerkrachten. Hij ziet onderwijs als een krachtige hefboom voor een beter leven en een betere wereld.

 

Alle vermelde persartikels kan je raadplegen via Gopress

Alle gepubliceerde artikels kan je raadplegen via Gopress

HOE KRIJG IK GRATIS TOEGANG TOT HET GOPRESS KRANTENARCHIEF

WAT IS GOPRESS?

Gopress screent artikels en berichten van alle Belgische Nederlandstalige en Franstalige kranten, magazines en persagentschappen. Gopress biedt toegang tot een groot arsenaal nieuwsbronnen. Vandaag zijn er meer dan 33 miljoen artikels en nieuwsberichten in het archief en dagelijks worden daar gemiddeld zo’n 8.000 nieuwe aan toegevoegd.

HOE RAADPLEEG IK GOPRESS?

Je kan Gopress gratis raadplegen via

  1. School
    Gopress vervangt het vroegere Mediargus.
    Scholen kunnen Gopress scholentoegang verkrijgen via de lokale bib. Leerlingen en leerkrachten krijgen dan binnen de muren van de school toegang tot het Gopress Krantenarchief. De toegang is dezelfde als die voor bezoekers binnen de muren van de bibliotheek (maar krantenartikelen zijn pas met een vertraging van 2 dagen beschikbaar). De meeste scholen bieden Gopress aan.
  2. Bibliotheek
    Op het netwerk van de bibliotheek heb je altijd toegang tot alle artikels in het krantenarchief.
    Zoek een artikel en klik gewoon door om het te lezen.
  3. Thuis
    Om thuis artikels te kunnen lezen
    – moet je de eerste keer een ticketcode ophalen bij je bibliotheek
    – ga naar de website van je lokale bibliotheek en klik op “digitale krantenarchief”
    – hier kan je het volledige archief doorzoeken, om het artikel te raadplegen klik je door op het artikel, dan wordt gevraagd om je aan te melden in Mijn Bibliotheek.
    – met de ticketcode kan je nu een Mijn bibliotheek-profiel registreren

Heb je al een Mijn bibliotheek-profiel gemaakt, dan kan je de volgende keer gewoon aanmelden met je e-mailadres en paswoord. Een ticketcode is een jaar geldig, daarna kan je een nieuwe afhalen in je bibliotheek.

Nieuwsflits september 2016

Een kersvers schooljaar scherpt de geest!

De volgende vraag prikkelt ons dan ook:

VERDWIJNEN DE SCHOTTEN TUSSEN ASO EN TSO DOOR DE INVOERING VAN STEM?

Wat is JOUW MENING hierover? Laat het ons weten via het contactformulier op de site.
Onze laatste nieuwsbrief gaat over Stem.
Vind je het initiatief van Het Oog van de meester waardevol ? Stuur deze nieuwsflits en de link door naar alle geïnteresseerden.