7 september 2019, Wouter Duyck: Nieuw schooljaar, fout debat

Wouter Duyck miste één woord in de discussies over onderwijs: leren. Nog steeds krijgen de dalende leerprestaties niet de aandacht die ze verdienen.

Zoals elke eerste week van september stond deze krant vol stukken over onderwijs. De twijfels van een nieuwe lerares, artikels over ‘witte’ en ‘zwarte’ scholen, over zorgnoden, over de ongekwalificeerde uitstroom, over duurzame parkklassen. Die teksten hadden één ding gemeen: het woord leren kwam er geen enkele keer in voor. Het onderwijs­debat verzandt daarmee in een oude kwaal. Iedereen schept eensgezind water uit de kelder, niemand houdt zich bezig met het huis dat in brand staat, terwijl dat net het lek in de kelder heeft veroorzaakt.

De leerprestaties zijn de kern van de (onderwijs)zaak. Daar gaat het nog steeds veel te weinig over. De twee belangrijkste onderwijs­verstrekkers werden een halfuur ondervraagd in Terzake, en ook daar werd er geen enkele vraag over gesteld. Maar toch brandt het huis: er is geen enkele meting van leerprestaties te vinden waarop we beter scoren dan vroeger.

Het duurt negen maanden langer voor een vijftienjarige hetzelfde niveau van wiskunde haalt als twaalf jaar eerder. We hebben bijna de helft minder toppers. Ook voor lezen, wetenschappen, economie en informatieverwerking doen we het veel slechter dan vroeger. In het lager onderwijs duurt het zes maanden langer voor een tienjarige evengoed kan lezen als tien jaar geleden. Amper drie landen doen het slechter in Europa. 53 procent van de leerlingen in het zesde jaar lager onderwijs haalt de eindtermen wiskunde niet, terwijl het minimale doelstellingen zijn die elke leerling moet halen. Voor Frans haalt 44 procent van de kinderen die minima niet. Negen jaar eerder was dat 7 procent. En toch is zelfs het aantal zittenblijvers sterk gedaald in dezelfde periode. Vreemd.

‘Witte’ en ‘zwarte’ scholen

Al wie de vrijheid om een school te kiezen wil offeren op het altaar van de sociale mix, moet garanderen dat élke school kwaliteit biedt

Deze week ging het geen enkele keer over het kernprobleem. Dezelfde recepten als vroeger werden bovengehaald. ‘Extra middelen voor zorg en ondersteuning!’ Terwijl ons onderwijs al duur is, en ook sociale correcties veel royaler zijn dan elders. Maar ook al was het Vlaamse onderwijs ooit kampioen in sociale mobiliteit, het wérkt niet meer. De middelen van het Gelijke Onderwijskansenbeleid (GOK) voor kwetsbare kinderen worden onvoldoende ingezet waar ze zouden renderen: leerwinst. Maar toch willen mensen alleen meer van wat niet werkt. ‘Waanzin is steeds opnieuw hetzelfde doen, en toch verschillende uitkomsten verwachten’, schreef een wijs man.

Mag het onderwijs, en het debat erover, alstublieft opnieuw over leren gaan? Alleen door de leerprestaties te verbeteren kunnen die andere problemen worden opgelost. Wie gelijke kansen denkt te kunnen nastreven zonder leerprestaties, zal geen van beide realiseren. Maar waar zijn de onderwijskundige plannen om de eindtermen wiskunde, de minima, te realiseren voor die 53 procent leerlingen? Om de achteruitgang op het vlak van begrijpend lezen op te lossen? Waar blijven de artikels daarover?

Mensen vergeten dat de ‘witte’ en ‘zwarte’ scholen, een symptoom, een uitkomst, zijn van de dalende kwaliteit, eerder dan de oorzaak ervan. De segregatie kan ‘niet anders dan het gevolg zijn van het beleid van de scholen’, stond in het commentaar van deze krant (DS 4 september). Onzin, zeker in Gent, waar er een efficiënt­ centraal aanmeldingsregister is. Het zijn de ouders die zélf kiezen. Als vandaag één school op de zeven gemiddelde leerlingen aflevert die onvoldoende geletterd zijn om het dagelijkse leven aan te kunnen, kun je het de ouders moeilijk kwalijk nemen dat ze op zoek gaan naar de beste school voor hun kind.

Al wie de vrijheid van ouders en kinderen om een school te kiezen wil offeren op het altaar van de sociale mix, moet eerst garanderen dat élke school kwaliteit biedt. Dat is niet het geval. En dus zal de sociale samenstelling van scholen verschillen. Maar een evenwichtigere spreiding krijg je alleen door overal de kwaliteit te verhogen, niet door mensen een mindere school op te leggen, of door ‘witte’ scholen geld af te nemen. Ouders zullen alleen een school kiezen als ze vertrouwen hebben in de kwaliteit. Gelijke kansen op slechte kwaliteit zijn nooit gelijke kansen. Het gaat om de leerprestaties.

Aziatische tijgers

Ons onderwijs moet opnieuw meer onderwijstijd, middelen en aandacht besteden aan lezen en rekenen, en minder aan zorg. De recepten die werkten, zijn niet verdwenen, kinderbreinen zijn niet veranderd. Niet alles wat nieuw is, is beter. Gestandaardiseerde toetsen moeten scholen informeren en stimuleren om leerprestaties opnieuw te maximaliseren.

Een politieke cultuur waar problemen pas opgelost worden als ze zich stellen, werd al te vaak als wijsheid bejubeld in dit land. We zien in de pensioen- en begrotingsdiscussies waartoe dat leidt. Je kunt problemen ook oplossen vóór ze zich stellen. Het Vlaamse onderwijs is al gelost uit de kopgroep, laten we het kernprobleem aanpakken voor we ook het peloton moeten uitzwaaien. Zelfs als we het beleid nu wijzigen, duurt het jaren voor de koers van de tanker verandert.

Een regering die leren en presteren opnieuw centraal stelt in het onderwijs, verdient lof in plaats van makkelijke verwijten, in het belang van kwetsbare kinderen. Een sociale welvaartsstaat bouw je niet op een economisch kerkhof. En in een geglobaliseerde wereld met veel Aziatische tijgers vereist die kenniseconomie leerprestaties, zelfs in duurzame parkklassen.

Wouter Duyck, DS 7 september ’19