4 december 2019, I.L. Pfeijffer over ontlezing en concentratiestoornis

Aan de ontlezing ligt een massale concentratiestoornis ten grondslag

Is de titel van een opiniebladzijde in HP/De tijd van de schrijver Ilja Leonard Pfeijffer op 04/12 | 2019. Een uittreksel:
“ (…) Deze week werden de resultaten gepubliceerd van een PISA-meting, een driejaarlijks vergelijkend onderzoek naar de leesvaardigheid van scholieren. Deze leesvaardigheid is tussen 2015 en 2018 significant gedaald, tot onder het gemiddelde niveau van de Europese landen. Bijna een kwart van de Nederlandse scholieren is niet in staat om een informatieve tekst van enige lengte goed te begrijpen.
Algemene ontwikkeling is op scholen al bijna net zozeer een relict uit een verwerpelijk verleden als pedofilie.
Volgens Erik Meester van de vakgroep pedagogie van de Universiteit van Nijmegen is de oorzaak gelegen in de manier waarop begrijpend lezen op school wordt gedoceerd. Je leert leesstrategieën toe te passen. ‘Met die strategieën wordt eindeloos geoefend,’ zegt Meester, ‘maar je hebt ze in een paar lessen aangeleerd en je kunt ze alleen inzetten als je voldoende woordenschat en kennis over het onderwerp hebt.’ Dat is een belangrijke observatie. Lezen wordt aangeleerd als trucje, waarbij voorbij wordt gegaan aan het feit dat een tekst ook nog ergens over gaat. Om een boek te begrijpen, heb je geen trucjes nodig, maar algemene ontwikkeling. Maar algemene ontwikkeling is op scholen al bijna net zozeer een relict uit een verwerpelijk verleden als pedofilie. Er moet worden ingezet op vaardigheden, zoals samenwerken en googlen, dat is het nieuwe evangelie. Kennis is een vies woord geworden. Maar zonder kennis kun je geen boek lezen en zonder een boek te lezen kun je geen kennis opdoen. En als je niet snapt waar het over gaat, wordt lezen nooit leuk. Kortom, ontlezing heeft niets met een gebrek aan leesvaardigheid te maken, maar met een gebrek aan kennis en algemene ontwikkeling.
Er is denk ik nog een andere oorzaak voor de ontlezing en die is zo mogelijk nog zorgwekkender. De moderne samenleving leidt aan een concentratiestoornis en bij jongeren heeft die epidemische vormen aangenomen. Bij het lezen van een tekst van enige lengte is het lezen niet zozeer het probleem, als wel de lengte. Internetgebruikers blijven gemiddeld hooguit een minuut op dezelfde webpagina. Een beroemd modern onderzoek heeft uitgewezen dat de gemiddelde concentratiespanne van een mens sinds de introductie van de smartphones is gedaald tot acht seconden. Dat is lager dan de concentratiespanne van een goudvis, die volgens biologen negen seconden bedraagt. Alles wat langer duurt dan instant bevrediging van hedonistische behoeften, duurt te lang. Een samenleving die zich niet meer kan concentreren, zet alles op het spel wat zij eerder heeft bereikt.
Het onderwijs zou gericht moeten zijn op de bevordering van concentratie. Leerlingen zouden gedwongen moeten worden om zich in doodstille lesblokken van meerdere uren in een prikkelarme omgeving te buigen op de moeizame ontcijfering van lappen proza in het Grieks of het Latijn. Ze zouden zich moeten bekwamen in zenboeddhistische meditatie en dingen moeten doen die hun volledige aandacht opeisen, zoals tuinieren, zwaardvechten, bloemschikken of het handmatig overschrijven en verluchtigen van een middeleeuws manuscript. Nog beter zou het zijn als ze zouden worden gestimuleerd om creatief te zijn, want niets bevordert de concentratie meer dan de opdracht om iets toe te voegen aan de schepping. ”