20 augustus 2019: interview met Dirk Van Damme (Oeso): ‘Focus op competenties nefast voor niveau begrijpend lezen’

Volgens Oeso-topman Dirk Van Damme laat nieuw handboek rond begrijpend lezend te wensen over

Brussel – Dirk Van Damme heeft bedenkingen bij het recente rapport van de Vlaamse Onderwijsraad (Vlor) over begrijpend lezen, waarover De Standaard dinsdag berichtte (DS 20 augustus). Het rapport en het bijbehorende handboek, die deze week voorgesteld werden, moeten het (dalende) niveau van begrijpend lezen in het Vlaams onderwijs opkrikken, onder meer door begrijpend lezen als competentie in alle vakken te verwerken.

Van Damme, senior counsellor bij het Directorate for Education and Skills van de Oeso, is teleurgesteld. ‘Het is positief dat de problematiek van begrijpend lezen serieus genomen wordt. Alleen hoop ik dat het geen onderzoeksrapport is dat snel in de lade verdwijnt, maar aanleiding geeft tot een fundamenteel debat.’

Waarom vindt u de visie van het Vlor-rapport problematisch?

Van Damme: ‘Het rapport zegt eigenlijk: het bestaande is goed, alleen hier en daar moeten we iets verbeteren. Het is erg omfloerst, soft en vriendelijk voor iedereen. Maar daarmee zullen we er niet komen. Dit breekt niet met de visie die verantwoordelijk is voor de huidige situatie.’

‘De onderzoekers blijven compleet binnen het bestaande paradigma dat begrijpend lezen als een vaardigheid of een reeks van vaardigheden bekijkt. Dat paradigma staat internationaal hevig onder druk. Dit Vlor-rapport is geschreven door mensen die al tien, twintig jaar aan het roer staan van de leesdidactiek in Vlaanderen. Het is logisch dat zij hun eigen erfenis niet te grabbel willen gooien. Om het cru te zeggen: dit is de school van socio­linguïsten, pedagogen en didactici die verantwoordelijk is voor de huidige situatie.’

Wat is er mis met competenties?

‘Ik pleit niet tegen competenties, wel tegen een visie die daar volledig op is gebaseerd. Recent cognitief onderzoek toont aan dat we vooral door kennis te verwerven leren begrijpend lezen. Begrijpen is reflecteren over de inhoud, niet over hoe de zinnen in elkaar zitten. Binnen het competentie­gerichte denken over taal wordt het belang van kennis dus volledig van tafel geveegd.’

‘We zijn van een louter kennisgedreven visie op onderwijs in de jaren zeventig naar een competentiegedreven visie geëvolueerd. Die visie is ook in de eindtermen erg aanwezig. Op zich is dat op bepaalde punten waardevol, maar de slinger is te ver doorgeslagen.’

‘Een ander probleem is dat men taal als structuur verwaarloosd heeft door geen aandacht meer te schenken aan grammatica. Je wordt verondersteld dat uit jezelf te verwerven, maar ook de essentiële spelregels van de taal moeten onderwezen worden.’

Welke richting moet het dan uit?

‘We hebben opnieuw een stevig taalvak nodig. Dat begrijpend lezen in elk vak moet terugkomen, klinkt mooi, maar het is weinig effectief. Ik pleit voor een versterking van het vak Nederlands. We moeten simpelweg het aantal uren opnieuw opvoeren.’

‘Een andere discussie die daarmee samenhangt, is het diversifiëren. Daarmee wordt bedoeld: lessen laten aansluiten bij de individuele leerling. Dat klinkt erg mooi en progressief. Maar diversificatie betekent te vaak zich neerleggen bij verschillen en die niet terugdringen. Je moet een groep sámen naar een hoger niveau brengen.’

In december komen er nieuwe Oeso-resultaten over begrijpend lezen uit. Wat kan en moet Vlaanderen nu doen?

‘Het probleem is dat we in Vlaanderen met een bijna-monopolie van één stroming zitten in de beleidsvoorbereidende circuits: de mensen die de eindtermen ­maken, de leerplannen opstellen, de handboeken schrijven en de leerkrachten opleiden. Er zijn heel sterke departementen cognitieve psychologie in België die voor dat soort onderzoeken niet gevraagd worden. Het huidige paradigma wordt niet in vraag gesteld. Terwijl de crisis waarin we zitten het gevolg is van de competentie­gerichte benadering.’

‘Om te beginnen: Vlaanderen moet een ernstig, tegensprekelijk debat houden over de vraag of we in het verleden fouten hebben gemaakt, waarbij ook andere perspectieven aan bod komen. Die worden daar nu buiten gehouden.

Van redacteur Simon Grymonprez in De Standaard, 20 augustus 2019